Instytut Historii Nauki PAN

Zakład Historii Nauk Ścisłych, Przyrodniczych i Techniki

mgr Anna Trojanowska

Tematyka indywidualnych badań naukowych:

  • Grzyby jako surowce lecznicze pochodzenia naturalnego, ich zastosowanie w lecznictwie tradycyjnym z uwzględnieniem kontekstu kulturowego oraz rola grzybów w medycynie oficjalnej w aspekcie terapeutycznym i toksykologicznym.

    Wykaz publikacji (w latach 1999-2000):
    Artykuły:

  • Z badań nad stosowaniem grzybów w lecznictwie ludowym. [w:] Historia leków naturalnych, pod red. B. Kuźnickiej, t.5, Materia pharmaceutica. Warszawa 1999, s. 128 - 135.

    Na łamach ukazujących się w drugiej połowie XIX wieku czasopism etnograficznych "Lud", "Wisła", "Zbiór Wiadomości do Antropologii Krajowej" wiele miejsca poświęcono problematyce tradycyjnego lecznictwa ludowego. W publikacjach tych prócz praktyk i wierzeń, dotyczących chorób i ich zwalczania wymieniono szereg surowców pochodzenia naturalnego. Tylko nieliczni autorzy zwrócili uwagę na lecznicze zastosowanie grzybów. Pisali o tym między innymi: B. Gustawicz, S. Ulanowska, A. Petrow oraz E. Kolbuszowski, który jest autorem prac: Grzyby i gwiazdy w podaniach ludu. "Lud" t. 1: 1895 i Grzyby w wierzeniach ludu. "Lud" t. 2: 1896. Najczęściej wymienianym grzybem był muchomor czerwony (Amanita muscaria), który znalazł zastosowanie w leczeniu chorób reumatycznych. Również przetrwalnik buławinki czerwonej (Claviceps purpurea) był używany w lecznictwie ludowym, głównie w ginekologii. Natomiast owocniki purchawek (Lycoperdon) wykorzystywano do tamowania krwawień. Pojedyńcze wzmianki dotyczyły pozostałych grzybów. Zebrane materiały pochodzą z 38 tomów polskich czasopism etnograficznych, wydanych w drugiej połowie XIX wieku i stanowią fragment badań nad zastosowaniem grzybów w lecznictwie ludowym.

  • Monografie grzybów w farmakopeach polskich XIX i XX wieku. [w:] Analecta, 2000 (w druku).

    W polskich dziewiętnastowiecznych i dwudziestowiecznych farmakopeach opisano cztery gatunki grzybów, które znalazły zastosowanie w lecznictwie. Są to: Boletus igniarius, Boletus laricis, Faex medicinalis oraz Secale cornutum. Odpowiednio wypreparowane owocniki Boletus igniarius - hubki, huby żagwiowej służyły jako opatrunki do tamowania krwawień, natomiast sproszkowane owocniki Boletus laricis - huby modrzewiowej były lekiem przeczyszczającym, powodowały również zmniejszenie wydziwlania potu u gruźlików. Faex medicinalis - drożdże lekarskie używane były w recepturze do sporządzania pigułek, stosowano je także jako środek witaminowy w leczeniu zaburzeń przewodu pokarmowego i schorzeń skórnych. Ze sporyszu - Secale cornutum przygotowywano ekstrakty, używane głównie w ginekologii oraz w krwotokach u gruźlikow i schorzeniach naczyń obwodowych. Wymienione surowce zostały zastąpione przez inne, bardziej trwałe i skuteczne środki. Jedynie sporysz nie stracił swego terapeutycznego znaczenia. Dzięki pracom podjętym nad badaniem składu chemicznego Secale cornutum, doprowadzono do wyizolowania z tego surowca substancji czynnych - alkaloidów, których syntetycznie otrzymywane sole zostały opisane w kolejnych wydaniach Farmakopei Polskiej (FP III-1954; FP IV, t.2-1970; FP V, t.2-1993) i do dnia dzisiejszego są stosowane w lecznictwie.


    Referaty:

    Grzyby w polskich farmakopeach (XIX - XX w.) poster (Mushrooms in the polish pharmacopoeias XIX -XX c.) 4th European Colloquium on Ethnopharmacology: From the sources of knowledge to the medicines of the future. Metz (11-13.05.2000).

    Popularyzacja wiedzy o Amanita L. - dawniej i dziś. poster Sesja - Ogród Botaniczny UJ "Przyroda - Nauka - Kultura". Kraków (26-27.06.2000)




    Ostatnia modyfikacja strony: