Instytut Historii Nauki PAN

Zakład Historii Nauk Ścisłych, Przyrodniczych i Techniki

dr Bożena Urbanek

Prace ogólne prowadzone w ramach Zakładu:

  • Nauki medyczne w Polsce w XIX i XX w;
  • Recepcja doktryn i teorii medycznych na ziemiach polskich w XVIII - XIX w.;
  • Środowisko lekarskie XIX i XX w.

    Prace ogólne i zainteresowania indywidualne:

  • Opieka nad chorymi i rannymi w XIX stuleciu na ziemiach pol- skich (jej ewolucja, uwarunkowania medyczne, społeczno - kul- turowe, w kontekście dokonań europejskich), opieka psychiat- ryczna;
  • teoria opieki;
  • wiedza medyczna na Litwie (polskie do- konania);
  • profesje medyczne z uwzględnieniem kształtowania się zawodu pielęgniarki i położnej;
  • literatura naukowa popularnonau- kowa, inne publikacje dotyczące opieki (pierwsze poradniki, pod- ręczniki, instrukcje, wytyczne, czasopiśmiennictwo medyczne);
  • problematyka terminologii (geneza i przemiany znaczeniowe pojęć medyczno-opiekuńczych).
  • Opieka nad chorymi i rannymi w XX stuleciu w Polsce: szcze gólnie w II Rzeczypospolitej i latach wojny 1939 - 1945. (Formowanie się i działalność kobiecych służb sanitarnych w Ru- chu Oporu w kraju, w Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, pod- czas II wojny światowej).

    Konferencje krajowe (Planowane):

  • Współudział w realizacji projektu badaw- czego nt. Polska kultura medyczna od czasów średniowiecza po XX w. (Recepcja i odrębność). Współpraca z Niemiecko - Polskim To- warzystwem Historycznym.

    Współpraca naukowa (Indywidualna):

  • Fundacja Archiwum Pomorskiej AK z sie- dzibą w Toruniu; Koło Przyjaciół Memoriału im. gen. Marii Witte- kównej z siedzibą jw.

    Współpraca naukowa z instytucjami zagranicznymi (Indywidualna)

  • European Association for the History of Psychiatry /EAHP/ w Szwajcarii.

    Organizowane w Zakładzie:

  • konferencje nt.:
    - Pragmatyzm polskiej medycyny XIX w. (1995 r.)
    - Dziewiętnastowieczna metodyka postępowania lekarskiego (1996);
  • cykl sesji pt.:
    - Polskie środowisko lekarskie XIX/XX w. Warszawy (1997);
    - Polskie środowisko lekarskie XIX/XX w. Wilna (1999);
    - Środowisko lekarskie Śląska XIX/XX w. (2000);


    Ponadto:
  • udział w konferencjach i zjazdach organizowanych przez Pol skie Towarzystwo Historii Medycyny i Farmacji (w latach 1990 - 1997), sesjach organizowanych przez Instytut Historycz ny Uniwersytetu Warszawskiego (1998 - 2000 r.).

    Konferencje i zebrania naukowe zagraniczne:

  • European Association for the History of Psychiatry Trennial Conference (referat: Trends in Psychiatric Care on Po- lands Teritory in XIX C), w sierpniu 1993.
  • History of Nursing Society. Milennium Conference, Edinburgh, w lipcu 2000.

    Publikacje autorskie (wybrane):

  • Pielęgniarki i sanitariuszki w Powstaniu Warszawskim w 1944 r., Warszawa PWN 1988, ss. 535.

    Praca prezentuje przygotowania oraz udział 5 tysięcy pielęgniarek i sanitaruszek organizacji konspiracyjnych objętych Wojskową Służbą Kobiet Armii Krajowej w zabezpieczeniu sa- nitarnym walk w Powstaniu Warszawskim, w tym metodykę pracy, taktykę sanitarną, system organizacji opieki sanitarnej. Zawiera mapy ilustrujące liczbę oraz rozmieszczenie placówek leczniczych stacjonarnych i rozwijanych przez powstańcze poododziały bojowe, indeks ponad 3 tyś. kobiet stanowiących obsadę tych placówek i patroli sanitarnych, 158 fotografii dokumentalnych.

  • Służba sanitarna kobiet w Armii Krajowej [w:] Służba Polek na frontach II wojny światowej. Cz. II. Pod red. E. Zawackiej, Toruń 1998, ss. 151-160.

    Publikacja jest próbę syntezy procesu tworzenia konspiracyjnej kobiecej służby sanitarnej w granicach II Rzeczy- pospolitej, akcji jej scalania w ZWZ/AK, oceną zasięgu i sku- teczności funkcjonowania.

  • Wojskowy Korpus Sióstr Służby Zdrowia 1941 - 1944. (Próba poszukiwania genezy) [w:] Służba Polek na frontach II wojny światowej. Cz. III. Toruń 2000 (w druku) ss. 20.

    Szkic formowania i przemian służby sanitarnej Wojskowego Korpusu Sióstr PSK/PWSK Armii Polskiej na szlaku ZSRS, Iran, Pa- lestyna, częściowo Włochy i Wielka Brytania. Z cyklu studiów XIX w.:

  • Bibliografia zawartości czasopisma" Krytyka Lekarska" 1897 - 1907, Warszawa 1990 (współredakcja K. Jeziorski, J. Ma- lecki) s. 92;

    W tym omówieniem programu, specyfiki środowiska, w którym powstało, a także charakterystyka najważniejszych twór- ców. Ułożona analitycznie w porządku alfabetycznym i chronolo- gicznym. Ze zrębu głównego wydzielono materiały ilustracyjne.

  • Pismo społeczno-medyczne "Dzieje Dobroczyności Krajowey i Zagra- niczney w latach 1820 - 1824", Kwartalnik Historii Nauki i Tech- niki" 1995, t. 40, nr 2, s. 39 - 56.

    Opis okoliczności utworzenia i zamknięcia pisma, jego autorów, sponsorów, kręgu odbior- ców.

  • Problematyka opieki nad rannymi w polskich XIX-wiecznych poradnikach [w:] Historia medycyny wojskowej na przestrzeni dziejów. Studia z dziejów kultury medycznej, T. 1, pod red. A. Felchnera i B. Płonki-Syroki, Wrocław 1997, s. 15 - 20.

  • XIX-wieczne polskie piśmiennictwo o opiece i pielęgnacji chorych [w:]" Archiwum Historii i Filozofii Medycyny 1997", t. 60, nr 1, s.9-19.

    Przegląd piśmiennictwa z ukazaniem wcześniejszych zabytków (XVII w.).

  • Opieka społeczno-medyczna nad chorym w XIX w. w Galicji [:w] "Przegląd Wschodni 1992/1993 t. II, z 4/8, s. 909 - 913.

  • Opieka nad chorym na tle teortycznych koncepcji europejskiej i polskiej medycyny w I połowie XIX stulecia [w:] "Analecta" 1996, r. V, z. 2, s. 127 - 139.

  • Problematyka leczenia "moralnego" psychicznie chorych w polskiej literaturze medycznej lat 30-tych i 40-tych XIX stulecia [w:] Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, 1994, t. XXXIX, nr 3 - 4, s. 27 - 37.

  • Przemiany w teorii i praktyce opieki psychiatrycznej na zie- miach polskich w XIX w [w:] "Kwartalnik Historii Nauki i Techni- ki", 1998,, nr 2, s. 80 - 91.

    Dotyczy kierunków zmian terapeutycznych i głównych ich orędowników: A. F. Wolffa, J. Jakubow- skiego, K. Maliszewskiego, D. Reykowskiego, innych.

  • Metoda oszczędzania sił chorego w XIX-wiecznej terapii medycznej [w:] "Medycyna nowożytna. Studia nad historią medycyny", 1997, t. 4, z 1/2, s. 105 - 112.

    Postępowanie propagowane w zaleceniach Hipokratesa lecz teoretyczną podbudowę opracowano w XIX w.

  • Początki polskiego słownictwa w dziedzinie opieki i pielęgnacji chorych do 1838 r. [w:] "Medycyna Nowożytna...", 1998, t. 5, z. 1, s. 39 - 62.

    Geneza polskiej terminologii uwzględniając wpływy łacińskie, języków zachodnioeuropejskich, zmiany semantyczne.

  • Rozwój znaczeniowy pojęcia pielęgnowanie po 1838 r., [w:]" Medycyna Nowożytna...", 1998, t. 5, z. 2, s. 55 - 68.

    Kontynuacja tematyki z zakresu terminologii.

  • Pojęcie miłosierdzia w opiece nad chorym do XIX w [w:] Medycyna Nowożytna..." 1999, t. 6, z. 1, s. 61 - 76.

  • Kształtowanie się statusu zawodu pie- lęgniarskiego na ziemiach polskich w latach 1830 - 1938, [w:] Kobiety i praca. Wiek XIX i XX. Zbiór studiów pod red. A. Żar- nowskiej i A Szwarca, t. VI, Warszawa 2000, s. 103 - 117.

  • Inne:
    - Opracowanie w latach 1993 - 2000 dwóch tomów "Słownika bio- graficznego polskich nauk medycznych XX w." (jeden pod red. Z. Podgórskiej-Klawe, drugi B. Urbanek), każdy po 4 zeszyty. Bio gramy osób związanych z naukami medycznymi, w tym odnotowa- ny ich dorobek zawodowo-naukowy, zamieszczane są metodą holen- derską.

    W przygotowaniu: Praca nt. Ewolucji opieki nad chorym na ziemiach polskich XIX w. w kontekście europejskich dokonań.

    Indywidualna działalność dydaktyczna:
    Recenzowanie prac magisterskich Wydziału Pielęgniarskiego Akademii Medycznej w Poznaniu z zakresu historii pielęgniarstwa.




    Ostatnia modyfikacja strony: